2006′nın Mart’ından bu yana www.ayrac.org alan adı altında devam etmekte olan yolculuğumuz bu son sayfa ile bitiyor.

Artık bu fikre hem vakit ayıramıyorum hem de sadece “isteyen” ama vermeyi aklına bile getirmeyen insanlardan sıkıldım. Aldığımız yasal uyarılar da cabası…

Ayraç’a destek ve köstek olan herkese teşekkürlerimizle… Kitap okumayı ihmal etmeyin.

Sürpriz sonları sevenleri memnun edecektir bu son…

Bütün iyi kitapların sonunda
bütün gündüzlerin,
bütün gecelerin sonunda
meltemi senden esen
soluğu sende olan,
yeni bir başlangıç vardır…

Edip Cansever

Bu yazıyı Alp gibi kitaplarını taramak isteyen ama beceremediğini düşünenler için kaleme alıyorum. O yüzden elden geldiğince basit anlatmaya çalışacağım ama insan kendisi bilince bazen basitleştirmesi, bilmeyenle empati kurması zor olabiliyor. Anlayamadığınız noktalar ve sorularınız için başlığa yorum yapmanız rehberin gelişimi için olumlu olacak.

Bu arada ben de bu işin uzmanı değilim. Süreci kısaltan ve daha kaliteli sonuç almamızı sağlayan ipuçlarını bilenler de yorum yaparak iletebilirler.

Taramaya başlamadan önce nelere ihtiyacımız olduğuna bir bakalım:
(more…)

Bir “e-kitap” (İngilizcede “e-book”, “eBook”, “ebook”; Türkçede ise “ekitap”, “eKitap” olarak da yazılır), basılı bir kitabın dijital ortama aktarılmış kopyasıdır. Bu yüzden “elektronik kitap” olarak açımlanır. E-Kitaplar teknolojinin gelişmesi ve hayatımıza bilgisayarların girmesiyle oldukça yaygınlık kazanmıştır. Ayrıca, sadece Internet’ten yayın yapan online magazinler (ağ dergileri) ve kitapların bir okuyucu tarafından seslendirilmesiyle oluşan sesli kitaplar (audio book) da e-kitaplara paralel olarak gittikçe yayılmaktadır.

E-Metin (e-text) terimi, e-kitaptan daha geniş kapsamlıdır ve ASCII formatlı tüm metinleri ifade eder (örnek: akademik makaleler).

==Üretimi==

Bazı e-kitaplar, basılı kitaplarla eşzamanlı olarak üretilirler; ancak bu konuda ülkemizde henüz yeraltı üretimi dışında resmî olarak bir yayınevi üretimi görülmemektedir. E-kitaplar genellikle önceden var olan basılı kitabın taranmasıyla üretilir. Bu konuda uzmanlaşmış firmalar, robotik tarayıcılar da kullanmaktalar. Mevcut basılı kitabın, tarayıcı (scanner) yardımıyla taranması sonucu ortaya ham resim (image) dosyaları çıkar. Bu dosyalar da FineReader gibi OCR (Optik Karakter Tanıma / Optical Character Recognition) yazılımları tarafından algılanıp, sayı ve harf gibi karakterlere dönüştürülür. Bu sayede dosya içeriği metinselleştirilir. Çok nadir durumlarda e-kitaplardan tamamen baştan yazılarak da oluşturabilir. E-kitap oluşturma konusunda daha sonra daha detaylı ve anlaşılır rehber yazacağımdan genel giriş olarak üretim kısmını burada bitiriyorum.

==Tarihçe==
Gutenberg projesinin kurucusu Michael Hart, genellikle eKitabın babası kabul edilir. EKitaplar konusunda onun kadar öne çıkan başka isim olmadığından belki de… Türkiye’de ise ilk e-yayınevi altkitap‘tır. Kurucuları Murat Gülsoy ve Yetka Kopan öncülüğündeki Hayalet Gemi tayfasıdır.

==EKitap Formatları (Biçemleri)==
Bu kısımda genel olarak kullanılan ve ayraç‘ta da karşılacağınız e-kitap dosya biçemleri ve nasıl görüntüleneceği anlatılacaktır.

E-Kitap üretiminde, belki de yeni olması nedeniyle, henüz “genel kabul görmüş” bir biçem yoktur. Bir nevi “eBabil Kulesi” durumu… Mevcut biçemlerin çoğu hem avantajlar hem de dezavantajlara sahip ve okuyucu, bu kule sendromu çözülene kadar bir süre daha bekleyecek sanırım.

Yaygınlıkla kullanılan e-kitap biçmelerine kısaca değinelim:

===Mobipocket===
“.prc” ya da “.mobi” uzantısına sahiptir.

Bir Amazon yan-kuruluşu olan Mobipocket tarafından üretilen, HTML tabanlı “Open eBookReader” standarlarını kullanan bir e-kitap biçemidir. Değişime açıktır. Tam ekran modunu desteklemektedir.

Çoğu Windows, Symbian, BlackBerry ve Palm işletim sisteminde desteklenmektedir. Ancak .pbc uzantılı dosyaları, Linux ve Macintosh’ta okumak şu an için mümkün değil.

pbc uzantılı, Mobipocket biçemini açmak için Mobipocket Reader adlı yazılımı kullanabilirsiniz.

Örnek mobipocket dosyaları için http://www.mobipocket.com/freebooks/default.aspx adresine göz atabilirsiniz.

===DNL Reader===
DNAML Pty Limited adlı Avustralyalı bir şirket tarafından 1999′da üretilmiştir. DNL e-kitapları DeskTop Author ya da DeskTop Communicator yazılımları kullanılarak üretilir. dnl uzantılı e-kitap dosyalarını DNL Reader ile görüntüleyebilirsiniz.

===Salt Metin Dosyaları===
“.txt” uzantısına sahiptir.
Bildiğimiz TXT uzantılı dosyalardır. Herhangi bir metin okuyucu ile görüntülenebilir. Çok az yer kaplarlar. Ancak biçimlendirilmemiş bir format olduğundan okuması zor olabilir.

TXT uzantılı dosyaları okumak için kişisel önerim BookShelf Text Reader ya da yBook adlı yazılımı kullanmanız. Bu yazılımlar, kitap simulasyonu (sayfa renklendirmesi, sayfa çevirme vb.) yaptıklarından TXT dosyalarını çok daha güzel okuyabilirsiniz. İkisi de ücretsizdir.

===Resim (Image) Dosyaları===
Bir e-kitap, özellikle görsel öğelerin ağırlıkta olduğu bir kitapsa sadece resim dosyalarından oluşan bir şekilde de basılabilir. Daha önce bahsettiğimiz CBR ve CBZ uzantılı e-kitaplar, bu türden dosyalardır. Bu konuda detaylı bilgi için bkz.: CBR ve CBZ Dosya Uzantıları: SSS.

Bu dosya türü sözcük araması yapılamaması ve oldukça büyük boyutlu olması nedeniyle, görsel ağırlıklı kitaplar dışında pek tercih edilmez.

===Microsoft Word===
“.doc” ya da “.rtf” uzantısına sahiptir.

Microsoft Office paketinde yer alan Word yazılımı ile açılabilir. DOC ve RTF dosyalarını görüntülemek ve düzenlemek için ücretsiz alternatifler olarak AbiWord ve OpenOffice paketlerini öneririm.

===Hyper Text Markup Language===
“HTML” olarak bilinir.

Herhangi bir WEB tarayıcısı ile açılabilir, sadece okunabilir dosyalardır. Değişiklik yapmak istiyorsanız yine bir ücretsiz ve açık kaynak yazılım olan NotePad++ ile açıp, istediğiniz yerleri değişitirebilirsiniz. Tabii, biraz HTML bilgisine gereksinimiz var…

===NISO Z39.86 Formatı===
DAISY olarak bilinir.

DAISY, xml-tabanlı e-kitap biçemidir. Daha çok Amerikan kütüphane ve okullarındaki e-kitapların dağıtımda kabul görmüştür.
Ben pek rastlamadım ama rastlarsanız, http://www.daisy.org/tools/default.asp adresinde sunulan yazılamlarla görüntüleyebilirsiniz..

===FictionBook===
FictionBook XML-tabanlı yaygın bir e-kitap biçemidir. Bu tür e-kitapları ücretsiz yazılımlar olan Haali Reader ve FBReader ile görüntüleyebilirsiniz. Bakınız: http://haali.cs.msu.ru/pocketpc/FictionBook_description.html

===Plucker===

Plucker kendine ait uzantısı ulan bir e-kitap okuma yazılımıdır. HTML dosyaları, web siteleri ya da RSS beslemelerinden otomatik olarak e-kitap oluşturabilme özelliğine sahiptir. Detaylı bilgi ve görüntüleme yazılımı için Plucker‘ın ana sayfasını ziyaret edebilirsiniz.

===CHM Format===
“.chm” uzantılıdır. “Microsoft Sıkıştırılmış HTML Yardım” dosyaları olarak da bilinir.

CHM biçemi HTML-tabanlı bir e-kitap formatıdır. Birden fazla sayfa ve resim metadata olarak HTML dosyasının içinde gömülür. Herhangi bir yazılıma gerek duymadan kendi başına ya da WEB taracıyınızda görüntüleyebilirsiniz.

===T_EX===
Daha çok işlem ve formülasyon bilimsel makalelerde ve e-kitaplarda kullanılan bir biçemdir. T_EX biçemi, Günümüzde yerini daha çok kullanılan LaTeX‘e bırakmıştır.

===PDF / Portable Document Format / Taşınabilir Dosya Biçemi===
”.pdf” uzantısına sahiptir.

Adobe Systems tarafından yaratılan ve günümüzde en yaygın olarak kullanılan e-kitap biçemidir. Taşınabilir Dosya Biçemi’ne sahip dosyalar basit kopyalama işlemleri dışında yeniden üretilmeye açık değildir. Ancak kağıt üzerine baskısı alınabilir ya da profesyonel PDF düzenleyiciler tarafından düzenlenebilir.

PDF dosyalarının diğer bir dezavantajı da e-kitabın okunduğu ekrana boyuna göre sayfaların yeniden biçimlendirilememisidir. (Bu kouda çözüm için bakınız: Reflow the contents of Adobe PDF documents: Tutorial.

PDF dosyalarını oluşturmak için oldukça fazla seçeneğimiz var. Kısa bir google araması ile tüm yazılımlara ulaşabilirsiniz. Benim tavsiyem, yine ücretsiz yazılımlardan yana:

• Primo PDF: Yazıcı seçeneğini kullanılan her yazılımda kullanılabilir. Sanal bir yazısı görevi gören PrimoPDF, mevcut sayfaları PDF olarak basar. Yazılımı edinmek için tıklayın.
• Open Office: Özellikle txt ve doc uzantılı dosyalarla çalışırken dosğrudan PDF biçeminde kaydetme yapabileceğiniz, açık kaynak bir ofis paketi. Paketin ana sayfası.

PDF dosyalarını Adobe Reader ile okuyabilirsiniz. Ancak Adobe Reader gereksiz yere bilgisayarınızda hantallık yaratacaktır. Size önerim bu iş için çok daha hafif bir yazılım olan Foxit Reader‘ı kullanmanız. İkisi de ücretsiz tabii…

===DjVu===
“.DjVu” ya da “.djvu” uzantılıdır.

DjVu taranmış resim dosyalarını, düşük boyutlu bir şekilde barındırma biçimdir. Sayfalar yapılarına göre düşük çözünürlüklü-yüksek çöznürlüklü olarak biçimlendirilir. Bu sayede yazıların olduğu alan çok az yer kaplar. Karakterler tanıtılmadığı için sözcük araması ya da e-kitabı işlemek/dönüştürmek oldukça zordur.DjVu’nun en önemli avantajı özgün kitabın sayfa yapısını tamamen koruması ve salt resim dosyalarına göre çok daha az yer kaplamasıdır.

DjVu biçemli e-kitapları görüntülemek için ilgi yazılımı buradan indirebilirsiniz.

===Microsoft ”’LIT”’===
“.LIT” uzantılıdır.

Ayraç’ta PDF ile birlkte en çok kullandığımız dosya biçemidir. Nedeni ise hem görsel olarak başarılı olması hem de çok az kaplaması. Ayrıca Windows işletim sistemi yüklü Pocket PC’lerle okuması da hayli keyifli oluyor. L IT dosyaları sadece Microsoft Reader yazılımı ile görüntülenebilir ve yeniden üretimi zordur. Ancak ReaderWorks‘un bu konuda bazı çözümleri var ama ücretli.
MS Reader ClearType® görüntüleme teknolojisini kullanmaktadır..

===eReader (Palm Digital Media/Peanut Press)===
‘”.PDB” ve “.PBC” uzantılıdır.

eReader Palm Digital Media ekitaplarını görüntülemeniz için bir yazılımdır. PalmOS, PocketPC, Symbian OS, Windows, Windows Mobile, Windows Mobile Smartphone ve Macintosh işletim sistemlerinde görüntülenebilir. eReader, aynı kitapta olduğu gibi sayfa sayfa görüntüleme yapar. PDB ve PBC dosyaları link ve resim dosyalarını destekler. Görüntülemek için eReader yazılımını kullanabilirsiniz. Yalnız bu yazılım da tıpkı Adobe Reader gibi biraz hantal. Şekil şemal çok önemli değilse size TL-PDB adlı yazılımı öneririm. Dosyaları TXT olarak da kaydedebilirsiniz bu yazılımla…

===iPod Notes===
TXT dosyalarınızı iPod’unuzda okumak için geliştirilmiş bir “ara yol”… Çevrim işini iPod eBooks creator ile yapabilirsiniz. iPod Notes, HTML etikerlerini desteklemektedir..

==E-kitap/Basılı Kitap Karşılaştırması==

E-kitap

• Avantajları
  • Metin içi arama yapılabilir (salt resim içeriği hariç).
  • Normal kitaba göre çok az yer kaplar.
  • Yüzlerce kitabı tek bir usb bellekte taşıyabilirsiniz.
  • Bir CD’de yaklaşık olarak 500 e-kitap depolanabilir.
  • Az yer kapladıklarından dolayı, depolama ve “baskısı bitme” gibi dertleri yoktur.

• E-kitaplar karanlıkta çok rahat okunabilir.
• Arayüz, font, renk gibi görsel değişkenler e-kitaplarda çok kolay ayarlanabilir (PDF ve DjVu hariç)
• Bir okuma yazılımı (text-to-speech) ile okutulabilir.
• Farklı işletim sistemlerinde ve platformlarda okuanabilir ve düzenlenebilir.
• Hızlı kopyalanır.
  • Dağıtımı yapıldıysa kaybolması ve yok olması oldukça zordur.

• Dağıtımı normal kitaba oranla çok ucuzdur.
• Hızlı dağıtılabilir ve okuyucuyla çok kolay buluşturabilir.
• Hızlı bir şekilde paylaşılabilir.
• Baskı hataları çok kolay düzeltilebilir ya da okucuya düzeltilmiş baskı çok kolay iletilebilir.
• Günümüzde, e-kitaplar daha çok bağımsız ve küçük yayınevlerince basılmaktadır. Bu da kitap dünyasından daha deneysel ve uç kitapların yer almasını desteklemektedir.
• Renkli baskılı kitaplar oldukça pahalıya mal olurken e-kitaplarda renkli/siyah-beyaz arasında baskı maliyeti farkı yoktur. (Bu da özellikle sanatsal kitapların ucuza satılması demek.)
• Arama ve çapraz referanslama gibi seçenekler sunduğu için özellikle sözlükler ve diğer başvuru kitaplarında büyük kolaylıklar sağlamaktadır.
• Çevreyle daha dosttur. Ağaç kestirmez, mürekkep harcatmaz.
• Zamanla yıpranmaz.

==Kaynakça==

*Doctorow, Cory (February 12, 2004). Ebooks: Neither E, Nor Books, ”O’Reilly Emerging Technologies Conference”
*James, Bradley (November 20, 2002). The Electronic Book: Looking Beyond the Physical Codex, ”SciNet”
*Lynch, Clifford (May 28, 2001). The Battle to Define the Future of the Book in the Digital World, ”First Monday - Peer reviewed journal on the Internet”
*Menta, Robert (December 26, 2000). Read an e-book to your child, go to jail?, ”MP3 Newswire”
*Flint’s description of the inspiration for the Library
*“Building the Baen Free Library” by Eric Flint] - a 2002 essay, republished from Library’s news at the link above
*Annotated Baen Free eBook Listing - Baen Free Library and Baen CD-ROM Library
Bu rehber, Wikipedia’nın “E-Book” başlığından değiştirilerek ve geliştirilerek tekrar yazılmıştır.
(0.1)

CBR uzantılı dosyalar nedir?
Bunlar da aslında .RAR uzantılı doslardır. Uzantıları sonradan .CBR yapılmıştır. Bu dosyların uzantısını .rar yaparak içeriğini açabilirsiniz.

Hmm anladım… Peki niye?
Çünkü bu iki uzantı (.cbr ve .cbz) dijital ortama aktarılan çizgi romanları okuma yazılımı olan CDisplay tarafından kullanılan uzantılardır. Bu yüzden okuma ve taşıma kolaylığı açısından bu uzantıları alırlar.

CDisplay yazılımı zip ve rar dosyalarını okuyabilir mi?
Evet, ama bunu yapmak için önce yazılımı çalıştırmanız gerek, onun Open menüsünden açabilirsiniz zip ve rar dosyalarını. Bu da zaman kaybı demek… Oysa .cbr ve .cbz uzantılı dosyaları tek tıklama ile kolayca açıp, çizgi romanınızı okumaya başlayabilirsiniz.

E, o hâlde niye uzantısı değiştiriyorlar?
Yukarıda dediğim gibi, tek tıklamayla açmak için; çünkü .zip ve .rar uzantıları sisteminizde ya WinZip ya da WinRAR ile ilişkilendirilmiş olduğundan tek tıklama ile CDisplay’de açılamazlar.

Peki CDisplay’in güzelliği nerde?
Bu yazılım tamamen çizgi roman okumak için tasarlandığından bir çok resim dosyasını aynı anda yükler ve çizgi romanı olabildiğince rahat okumanızı sağlar. Ayrıca bir çok gelişmiş ayar ve seçenek sunar.

CDisplay’i nerden bulabilirim?
http://www.geocities.com/davidayton/CDisplay adresinden… İndirmek için ayrıca fileforum alternatif adresini de kullanabilirsiniz.

Eğer CDisplay yazılımını sevmezsem CBR ve CBZ dosyalarını nasıl okuyacağım?
O durumda dosyaları tekrar eski uzantıları olan ZIP ya da RAR yapar, arşiv yazılımınızla açar ve istediğiniz gibi okursunuz.

Kendi CBR ve CBZ dosyalarımı nasıl oluştururum?
Taranmış çizgi roman sayfalarınızı (sayfa numaraları doğru ve sıralı olsun, 01,02,…,11 gibi) istediğiniz bir formatta (RAR ya da ZIP) olarak sıkıştırın ve uzantısını değiştirin. İşte bu kadar kolay!

CBR ya da CBZ dosyası açtım ama sayfalar karmakarışık. Ne yapacağım?
Büyük olaslıkla bu sorun sayfaların düzgün bir şekilde isimlendirilmemesiyle ilgili. Numaralandırmada 01,02,03… yerine 1,2,3… şeklinde bir hata yapıldığından sıralamada bir sorun olmuş. Örneğin, sayfa 10 2 ve 3 numaralı sayfalardan önce yer almış. Bu çözmenin en iyi yolu, CBZ/CBR dosyanızı arşiv yazılımınızla açmak ve bu dosyaları tekrar adlandırmak. Bu adlandırma işlemini kolayca yapmak için AntRenamer‘ı kullanabilirsiniz. Ayrıca sayıları klasörlere bölme ve bir çok klasör oluşturma nedeniyle de sayfalar karışabilir. Bu durumda yine arşivi açıp elle müdahele etmeniz gerekiyor.

CBR/CBZ dosyalarını açamıyorum. CDisplay kitlenip kalıyor.
Bunun bir kaç nedeni olabilir. Büyük ihtimalle indirdiğiniz arşiv dosyası indirme sırasında bozulmuştur. Ayrıca dosya uzantısı yanlış verilmiş olabilir. CBR dosyayı CBZ yapmayı ya da tersini deneyin.

CDisplay’i sevmedim başka alternatifler de var mı?
Deadpool tarafından yazılmış şu yazılımı deneyebilirsiniz. Ayrıca, Comical adlı yazılım da çok başarılı ve açık kaynak kodlu. Ben bunu kullanıyorum.